معادن فعال فلزی
درمحدوده ورقه فریمان فعالیتهای معدنی در ارتباط با مواد فلزی تا پایان سال 1384، منجر به صدور گواهی نامه کشف و یا پروانه بهره برداری نگردیده است، لذا آمار قابل ارائه در این زمینه وجود ندارد.
2- معادن فعال غیر فلزی
• معدن سنگ تزئینی سعد آباد – سنگ بست
ماده معدنی: گرانیت
موقعیت: 40 کیلومتری جنوب مشهد
ذخیره قطعی: 1/2 میلیون تن [ 6 ]
• معدن دیگلان
ماده معدنی: تالک [ 8 ]
مختصات جغرافیایی: ˝00 ΄40 ˚ 59 طول شرقی و ˝00 ΄35 ˚ 35 عرض شمالی
ذخیره قطعی: 11300 تن
ذخیره احتمالی: 15000 تن
وضعیت معدن: غیر فعال
• معدن کوه سمبو
ماده معدنی: منیزیت [ 8 ]
موقعیت: ˝46 ΄40 ˚ 59 طول شرقی و ˝14 ΄34 ˚ 35 عرض شمالی
• معدن چشمه ایوب
ماده معدنی: سنگ لاشه و مالون
موقعیت: 13كیلومتری جنوب غربی فریمان [ 2 ]
ذخیره : 135000 تن
بهرهبرداری در سال : 20000
معادن متروکه
• معدن کج اولنگ
ماده معدنی : سنگ لاشه آهکی
نزدیکترین روستا: کج اولنگ
موقعیت جغرافیایی :" 0 '45 ˚59 طول شرقی و "0 '35 ˚35 عرض شمالی
معدن مذکور در 72 کیلومتری جنوب مشهد و 6 کیلومتری روستای باز خور و یک کیلومتری روستای کج اولنگ قرار دارد
زمین شناسی: منطقه مورد نظر شامل مجموعه هایی از سنگهای آهکی و سنگهایی از زون افیولیتی (تربت حیدریه) است. معدن مذکور سنگ آهکی کرم و سفید است که به شدت تکتونیزه می ب ا شد.
ذخیره : 750000 تن [ 8 ]
• معدن گچ چنار
ماده معدنی : گچ
موقعیت جغرافیایی :"0 '50 ˚59 طول شرقی و"0 '35 ˚35 عرض شمالی
نزدیکترین شهر: فریمان در فاصله 18 کیلومتری
نزدیکترین روستا: چنار
زمین شناسی: تشکیلات گچی به صورت لایه ای ضخیم توسط سنگهای ل یمونیت دار و مارن پوشیده شده است. امتداد این لایه ها شرقی - غربی می باشد [ 8 ]
• معدن الیاتو
ماده معدنی : سپیولیت
موقعیت جغرافیایی :"0 '40 ˚59 طول شرقی و "0 '40 ˚35 عرض شمالی
نزدیکترین روستا: الیاتو [ 8 ]
راه دسترسی: این معدن در 140 کیلومتری جنوب مشهد قرار دارد و از راه مشهد – فریمان قابل دسترسی است.
اندیسهای معدنی
موقعیت تقریبی، مختصات جغرافیایی و نوع تعدادی از معادن و اندیسهای معدنی در جداول (1) الی (4) و نحوه پراکندگی آنها در اشکال (1) ، (2)، (3) و (4) مشخص شده است.

شکل (1)
نمایش تصویر در سایز واقعی
دانلود تصویر با حجم 345Kb

شکل (2)
نمایش تصویر در سایز واقعی
دانلود تصویر با حجم 361Kb

شکل (3)
نمایش تصویر در سایز واقعی
دانلود تصویر با حجم 1.09Mb
جدول 1- معادن غیر فلزی ورقه فریمان
|
معدن |
موقعیت تقریبی |
مختصات جغرافیایی |
| |
|
طول شرقی |
عرض شمالی |
|
ژیپس |
شرق نقشه |
˝23 ́ 48 ˚ 59 |
˝00 ́ 36 ˚ 35 |
|
تراورتن |
شمال نقشه |
˝23 ́ 41 ˚ 59 |
˝31 ́ 56 ˚ 35 |
|
کوارتز |
شمال شرق نقشه |
˝50 ́ 53 ˚ 59 |
˝14 ́ 54 ˚ 35 |
|
بنتونیت |
مرکز نقشه |
˝00΄44 ˚59 |
˝00΄46 ˚35 |
|
سنگ لاشه |
30 کیلومتری جنوب فریمان |
- |
- |
|
مرمریت گردنه سنجدک شاهان گرماب |
22 کیلومتری غرب فریمان |
- |
- |
|
تالک |
14 کیلومتری جنوب فریمان |
˝00΄4 0 ˚59 |
˝00΄ 35 ˚ 35 |
|
منیزیت |
|
˝ 46 ΄4 0 ˚59 |
˝ 14 ΄ 34 ˚ 35 |
جدول 2- اندیسهای غیر فلزی ورقه فریمان
|
نوع اندیس |
موقعیت تقریبی |
مختصات جغرافیایی |
| |
|
طول شرقی |
عرض شمالی |
|
ژیپس |
شمال روستای گل چشمه |
˝16΄53 ˚ 59 |
˝54 ΄48 ˚ 35 |
|
منیزیت |
شرق نقشه |
˝7 ́ 39 ˚ 59 |
˝35 ́ 34 ˚ 35 |
جدول 3- اندیسهای فلزی ورقه فریمان
|
نوع اندیس |
موقعیت تقریبی |
مختصات جغرافیایی |
| |
|
طول شرقی |
عرض شمالی |
|
کرومیت |
شرق نقشه |
˝50 ́38 ˚ 59 |
˝2 ́ 32 ˚ 35 |
|
کرومیت |
شرق نقشه |
˝17 ́ 40 ˚ 59 |
˝13 ́ 39 ˚ 35 |
|
کرومیت
زیارت |
" |
˝24 ΄56 ˚ 59 |
˝6 ΄43 ˚ 35 |
|
کرومیت
کجولین گو |
غرب نقشه |
˝45 ΄32 ˚ 59 |
˝34 ΄46 ˚ 35 |
جدول 4- معادن متروکه ورقه فریمان
|
نوع ماده |
نام معدن |
مختصات جغرافیایی |
| |
|
طول شرقی |
عرض شمالی |
|
سنگ لاشه |
کج اولنگ |
˝ 0 0 ́ 40 ˚ 59 |
˝ 00 ΄ 40 ˚ 35 |
|
گچ |
چنار |
˝ 00 ́ 50 ˚ 59 |
˝ 00 ́ 35 ˚ 35 |
|
سپیولیت |
الیاتو |
˝17 ́ 40 ˚ 59 |
˝13 ́ 39 ˚ 35 |
• سایر موارد
آهک موجود در تودههای Pgl و Klr نیز دارای ارزش اقتصادی بوده و در برخی مناطق برداشت میشود. تراورتن، کوارتزیت و ژیپس نیز از موارد دیگر قابل برداشت از واحدهای سنگی موجود در منطقه است.
در شمال شرق روستای هادی آباد و همچنین اطراف روستای طوفان رخنمون تراورتن مشاهده میشود که در محل فوق معدن فعال وجود دارد.
در شرق منطقه ( شمال روستای عقرپایین ) ، شمال غرب ( جنوب و شمال غرب روستای احمد آباد ) رخنمونهایی از گچ و نمک وجود دارد که در شمال غرب روستای احمد آباد توده ژیپس ی در حال برداشت است.
مجموعه آمیزه افیولیتی موجود نیز دارای اندیسهای معدنی کرومیت، سپیولیت، تالک و منیزیت میباشد که بخصوص آثار معدن کاری کرومیت در برخی نواحی آن مشاهده میشود.
رخنمونهای آندالوزیت شیست در جنوب شرق منطقه میتوانند دارای ارزش اقتصادی باشند . عیار سنجی نمونههای منطقه فریمان حاکی از وجود عیار متوسط 9/11 درصد آندالوزیت در ماده معدنی است. نتایج مطالعات ژئوشیمی بر روی بیش از 5 نمونه برداشت شده از منطقه، قبل و بعد از فرآوری مقدماتی نشان از افزایش مقدار(اکسید آلومینیوم) از حدود 13 درصد در کانسنگ اولیه تا حدود 51 درصد در نمونه فرآوری شده (نمونه بلوری) و همچنین کاهش (اکسید سیلیسیم) از 66درصد در نمونههای کلی به حدود 47 درصد در نمونههای فرآوری شده دارد [ 7 ] .
جمع بندی و معرفی پتانسیلها
با استفاده از نتایج پردازش دادههای ماهواره، ژئوشیمی، زمین شناسی و ژئوفیزیک موارد زیر برای محدوده نقشه زمین شناسی 1:100000 فریمان پیشنهاد میشوند:
نتایج پردازش دادههای ماهواره
دادههای ماهواره لندست 7 مورد پردازش قرار گرفت. آلتراسیون خاصی در ورقه فریمان مشاهده نگردید لیکن واحدهای سنگی بخوبی قابل تفکیک هستند (شکل1).

شکل -1 آلتراسیون مشخصی مشاهده نمیشود واحدهای سنگی بخوبی قابل تفکیک هستند
نمایش تصویر در سایز واقعی
دانلود تصویر با حجم 83.2Kb
نتایج ژئوشیمی
نتایج حاصل از اکتشافات ژئوشیمیائی ناحیهای رسوبات رودخانهای حاکی از حضورغیرعادی عناصرکروم، نیکل، مس، تنگستن، استرانسیوم، جیوه و نقره در رسوبات رودخانهای این ناحیه است (شکل2).
Ag
بیشترین مقدار نقره در رسوبات رودخانهای جنوب شرق ورقه فریمان گزارش شده است. در منطقه مذکور میزان نقره بیش از 310 پیپیبی است (شکل 2) .
Cu
بیشترین حضور مس در قسمت غربی محدوده ورقه فریمان است. میزان مس در رسوبات رودخانهای این مناطق بیش از 530 پیپیام است (شکل 2).
Hg
بر اساس نتایج تجزیههای شیمیایی انجام شده، جیوه در رسوبات نواحی جنوبی ورقه فریمان بیش از 40 پیپیبی حضور دارد (شکل 2).
As
پراکندگی آرسنیک در بخشهای غربی، شمال شرقی و جنوب شرقی منطقه گزارش شده است (شکل 2). مقدار این عنصر در رسوبات جنوب شرق ورقه فریمان بیش از 80 پیپیام است.

شکل 2- پراکندگی سطحی عناصر در رسوبات رودخانهای و موقعیت معادن و اندیسهای معدنی ورقه فریمان
نمایش تصویر در سایز واقعی
دانلود تصویر با حجم 64.6Kb
Cr
بر اساس نتایج تجزیههای ژئوشیمیایی کروم در رسوبات رودخانهای نواحی جنوب و جنوب غرب منطقه به میزان قابل توجه حضور دارد. بر این اساس میزان عنصر کروم در رسوبات جنوب شرق روستای ناری 25800 پیپیام و در رسوبات غرب منطقه مورد اشاره نزدیک به 20000 پیپیام اندازه گیری شده است (شکل 2).
Ni
بر اساس نتایج آنالیزهای انجام شده، عنصر نیکل در رسوبات رودخانهای غرب و جنوب غرب ورقه فریمان بیش از 1300 پیپیام حضور دارد (شکل 2).
V
آنومالی عنصر وانادیوم ( بیش از 300 پیپیام ) در رسوبات رودخانهای غرب ورقه فریمان (شمال و جنوب روستای سردشت) وجود دارد (شکل 2).
Sr
آنومالی استرانسیوم در حد 1500پیپیام در رسوبات رودخانهای شرق منطقه وجود دارد (شکل 2).
W
مقادیر نسبتاً قابل توجه از عنصر تنگستن در حد بیش از 70 پیپیام، در رسوبات رودخانهای شمال ورقه فریمان گزارش شده است. در این منطقه الگوی پراکندگی سطحی عنصر تنگستن با عنصر قلع همبستگی مثبتی نشان میدهد. لازم به ذکر است بر اساس اطلاعات ژئوشیمی ارائه شده در پایگاه دادههای علوم زمین ، مقدار عنصر تنگستن (آنومالی داده خام) درحد ا تا 2 پی پی ام است .
معادن و اندیسهای معدنی
مجموعه آمیزه افیولیتی ناحیه فریمان دارای اندیسهای معدنی کرومیت، سپیولیت، تالک و منیزیت میباشد. آثار معدن کاری قدیمی کرومیت در برخی نواحی مشاهده شده است ولی هیچ گونه معدن کرومیت فعالی در منطقه وجود ندارد. از سایر پتانسیلهای معدنی منطقه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
معادن فعال: تالک، ژیپس، گرانیت، تراورتن، مرمریت، بنتونیت و منیزیت
اندیسهای معدنی: ژیپس، منیزیت و سنگ آهک
معادن متروکه : سنگ لاشه ، گچ و سپیولیت
موقعیت معادن و اندیسهای فوق بهمراه نتایج حاصل از مطالعات ژئوشیمیایی در( شکل 2) ارائه گردیده است.
ژئوفیزیک
در نقشه مغناطیس هوایی (سازمان زمین شناسی کشور) منطقه، گسلهایی با روندهای شمال غرب - جنوب شرق و شمال شرق- جنوب غرب تفکیک گردیده است که برخی از این گسلها، بر روی نقشه زمین شناسی منطقه مشاهده نمیشوند. ناهنجاریهای مغناطیسی متعددی با عمق کم و با روند تقریباً شمال غربی - جنوب شرقی در جنوب ورقه شناسایی شدهاند که توسط گسلها جابجا گردیدهاند. حضور این ناهنجاریهای مغناطیسی میتواند با رخنمون گسترده آمیزههای افیولیتی ورقه مورد مطالعه در ارتباط باشد .
در نقشه مغناطیس هوایی که توسط سازمان انرژی اتمی کشور تهیه و پردازش گردیده است در بخشهای مرکزی ، منحنیها بصورت حلقوی و با روند تقریبا شمال غربی – جنوب شرقی با ناهنجاریهای مغناطیسی منفی دیده میشوند که بر گسترش واحدهای مارنی و ... سنوزوئیک منطقه مطابقت دارد . در شمال نقشه نیز منحنی های حلقوی شکل مشخصی دیده میشوند که گسترش آن با توده نفوذی شمال منطقه همخوانی دارد.
کانی سازی
با تلفیق نتایج پردازش دادههای ماهوارهای، ژئوشیمی، معادن فعال و متروکه، اندیسهای معدنی و ژئوفیزیک، سنگهای آتشفشانی و تودههای نفوذی ورقه فریمان برای اکتشاف مواد معدنی زیر اهمیت دارد.
کانی سازی Sn-W-F
بر اساس نتایج تجزیههای ژئوشیمیایی، دررسوبات رودخانهای منشا گرفته از تودههای نفوذی شمال منطقه، آنومالیهای تنگستن و قلع (تنگستن در حد 70 پیپیام با حد زمینه 6/0 پیپیام و قلع در حد 4 پیپیام با حد زمینه 5/1 پیپیام) وجود دارد (شکل 3). شایان ذکر است بر اساس اطل ا عات ا رائه شده در پایگاه دادههای علوم زمین ، مقدار عنصر تنگستن (آنومالی داده خام) درحد ا تا 2 پی پی ام است که با اطلاعات قبلی تفاوت فاحش دارد. لذا با توجه به اهمیت این نوع کانی سازی، ارزیابی مجدد دادهها و کنترلهای زمینی پیشنهاد میگردد.

شکل3- نمایش مناطق دارای پتانسیل کانی سازی W-Sn-F
نمایش تصویر در سایز واقعی
دانلود تصویر با حجم 107Kb
کانی سازی Cu-Zn
در مجموعه افیولیتی غرب فریمان کانی سازی Cu - Zn وجود دارد.

شکل 4- نمایش مناطق دارای پتانسیل کانی سازی Cu
نمایش تصویر در سایز واقعی
دانلود تصویر با حجم 57.9Kb
کانی سازی -Co- Ni Cr
با توجه به آنومالی قابل توجه Cr اکتشاف ذخایر کرومیت در مجموعه اوفیولیتی بویژه در جنوب و جنوب غرب منطقه مورد مطالعه توصیه میشود. این مجموعه همچنین برای اکتشاف کانی سازی سولفیدی نوع Co-Ni اهمیت دارند (شکل 5).
کانی سازی Sr
آنومالی بالای عنصر Sr در رسوبات جنوب چاه کبوتر ضرورت فعالیتهای اکتشافی در این منطقه و نواحی تغذیه کننده این رسوبات را آشکار میسازد.
کانی سازی Ag
در مجموعه دگرگونی جنوب شرق فریمان کانی سازی نقره همراه با جیوه، آنتیموان، روی و آرسنیک رخ داده است (شکل 6).

شکل 5 - نمایش مناطق دارای پتانسیل کانی سازی Cr-Ni-V
نمایش تصویر در سایز واقعی
دانلود تصویر با حجم 109Kb

شکل 6 - نمایش مناطق دارای پتانسیل کانی سازی Zn-Pb-Sb-As-Hg
نمایش تصویر در سایز واقعی
دانلود تصویر با حجم 108Kb
سایر موارد
• سنگ آهک: واحدهای سنگ آهکی عمدتا در جنوب شرق نقشه با روند شمال غرب – جنوب شرق و بعضاٌ در بخشهای مرکزی رخنمون دارند (شکل 7).
2 - مارن: این واحد حوالی روستاهای بنه گز، گل چشمه، مراغه و احمد آباد رخنمون دارد.
3- تراورتن: شمال نقشه واقع در شمال شرق روستای هادی آباد و همچنین در جنوب روستای طوفان رخنمون دارد.

شکل 7- رخنمون سنگ آهک، مارن و ژیپس در ورقه فریمان
نمایش تصویر در سایز واقعی
دانلود تصویر با حجم 54.5Kb
منابع
[1] کریم پور، م. ح. و سعادت، س.، 1384، مطالعه و بررسی پتانسیلهای معدنی و تعیین اولویتهای اکتشافی با استفاده از دادههای ماهوارهای، آلتراسیون، ژئوشیمی و ژئوفیزیک در محدوده ورقه 1:100000 فریمان، مرکز تحقیقات ذخایر معدنی شرق ایران.
[ 2 ] کریم پور، محمدحسن؛ سعادت، سعید؛ 138 2 ، طرح پژوهشی مطالعه و بررسی کانسارهای استان خراسان .
[3] م.ج. واعظی پور و همکاران، 1370، نقشه زمین شناسی 250000/1تربت حیدریه، انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
[ 4 ] قربانی، م. ، 1380، دیباچهای بر زمین شناسی اقتصادی پایگاه دادههای علوم زمین،
[ 5 ] امامی، مهدی، 1375، معادن ایران (فعال و غیر فعال)، 447 صفحه
[ 6 ] سایت پایگاه اطلاع رسانی معادن ایران
[ 7 ] بهمن شیرزاد ، 1381، اکتشاف مقدماتی آندالوزیت در جنوب شرق فریمان، پایان نامه کارشناسی ارشد زمین شناسی گرایش زمین شناسی اقتصادی
[ 8 ] سایت پایگاه دادههای علوم زمین
موضوعات مرتبط:
زمین شناسی وریخت شناسی زمین ،
تنسیق محیط زیست ،
ناحیه کوهستانی ،
مصالح ساختمانی ،
سایر موارد