درمحدوده ورقه فریمان فعالیتهای معدنی در ارتباط با مواد فلزی تا پایان سال 1384، منجر به صدور گواهی نامه کشف و یا پروانه بهره برداری نگردیده است، لذا آمار قابل ارائه­ در این زمینه وجود ندارد.

2- معادن فعال غیر فلزی

•  معدن سنگ تزئینی سعد آباد – سنگ بست

ماده معدنی: گرانیت

موقعیت: 40 کیلومتری جنوب مشهد

ذخیره قطعی: 1/2 میلیون تن [ 6 ]

•  معدن دیگلان

ماده معدنی: تالک [ 8 ]

مختصات جغرافیایی: ˝00 ΄40 ˚ 59 طول شرقی و ˝00 ΄35 ˚ 35 عرض شمالی

ذخیره قطعی: 11300 تن

ذخیره احتمالی: 15000 تن

وضعیت معدن: غیر فعال

•  معدن کوه سمبو

ماده معدنی: منیزیت [ 8 ]

موقعیت: ˝46 ΄40 ˚ 59 طول شرقی و ˝14 ΄34 ˚ 35 عرض شمالی

•  معدن چشمه ایوب

ماده معدنی: سنگ لاشه و مالون

موقعیت: 13كیلومتری جنوب غربی فریمان [ 2 ]

ذخیره : 135000 تن

بهره‌برداری در سال : 20000

معادن متروکه

•  معدن کج اولنگ

ماده معدنی : سنگ لاشه آهکی

نزدیکترین روستا: کج اولنگ

موقعیت جغرافیایی :" 0 '45 ˚59 طول شرقی و "0 '35 ˚35 عرض شمالی

معدن مذکور در 72 کیلومتری جنوب مشهد و 6 کیلومتری روستای باز خور و یک کیلومتری روستای کج اولنگ قرار دارد

زمین شناسی: منطقه مورد نظر شامل مجموعه ­ هایی از سنگهای آهکی و سنگهایی از زون افیولیتی (تربت حیدریه) است. معدن مذکور سنگ آهکی کرم و سفید است که به شدت تکتونیزه می ­ ب ا شد.

ذخیره : 750000 تن [ 8 ]

•  معدن گچ چنار

ماده معدنی : گچ

موقعیت جغرافیایی :"0 '50 ˚59 طول شرقی و"0 '35 ˚35 عرض شمالی

نزدیکترین شهر: فریمان در فاصله 18 کیلومتری

نزدیکترین روستا: چنار

زمین شناسی: تشکیلات گچی به صورت لایه ­ ای ضخیم توسط سنگهای ل یمونیت دار و مارن پوشیده شده است. امتداد این لایه ­ ها شرقی - غربی می ­ باشد [ 8 ]

•  معدن الیاتو

ماده معدنی : سپیولیت

موقعیت جغرافیایی :"0 '40 ˚59 طول شرقی و "0 '40 ˚35 عرض شمالی

نزدیکترین روستا: الیاتو [ 8 ]

راه دسترسی: این معدن در 140 کیلومتری جنوب مشهد قرار دارد و از راه مشهد – فریمان قابل دسترسی است.

اندیسهای معدنی

موقعیت تقریبی، مختصات جغرافیایی و نوع تعدادی از معادن و اندیسهای معدنی در جداول (1) الی (4) و نحوه پراکندگی آنها در اشکال (1) ، (2)، (3) و (4) مشخص شده است.

شکل (1)

نمایش تصویر در سایز واقعی

دانلود تصویر با حجم  345Kb

شکل (2)

نمایش تصویر در سایز واقعی

دانلود تصویر با حجم  361Kb

شکل (3)

نمایش تصویر در سایز واقعی

دانلود تصویر با حجم  1.09Mb

   جدول 1- معادن غیر فلزی ورقه فریمان

جدول 2- اندیسهای غیر فلزی ورقه فریمان

جدول 3- اندیسهای فلزی ورقه فریمان

جدول 4- معادن متروکه ورقه فریمان

•  سایر موارد

آهک موجود در توده­های Pgl و Klr نیز دارای ارزش اقتصادی بوده و در برخی مناطق برداشت می­شود. تراورتن، کوارتزیت و ژیپس نیز از موارد دیگر قابل برداشت از واحدهای سنگی موجود در منطقه است.

در شمال شرق روستای هادی آباد و همچنین اطراف روستای طوفان رخنمون تراورتن مشاهده می­شود که در محل فوق معدن فعال وجود دارد.

در شرق منطقه ( شمال روستای عقرپایین ) ، شمال غرب ( جنوب و شمال غرب روستای احمد آباد ) رخنمونهایی از گچ و نمک وجود دارد که در شمال غرب روستای احمد آباد توده ژیپس ی در حال برداشت است.

مجموعه آمیزه افیولیتی موجود نیز دارای اندیسهای معدنی کرومیت، سپیولیت، تالک و منیزیت می­باشد که بخصوص آثار معدن کاری کرومیت در برخی نواحی آن مشاهده می­شود.

رخنمونهای آندالوزیت شیست در جنوب شرق منطقه می­توانند دارای ارزش اقتصادی باشند . عیار سنجی نمونه­های منطقه فریمان حاکی از وجود عیار متوسط 9/11 درصد آندالوزیت در ماده معدنی است. نتایج مطالعات ژئوشیمی بر روی بیش از 5 نمونه برداشت شده از منطقه، قبل و بعد از فرآوری مقدماتی نشان از افزایش مقدار(اکسید آلومینیوم) از حدود 13 درصد در کانسنگ اولیه تا حدود 51 درصد در نمونه فرآوری شده (نمونه بلوری) و همچنین کاهش (اکسید سیلیسیم) از 66درصد در نمونه­های کلی به حدود 47 درصد در نمونه­های فرآوری شده دارد [ 7 ] .

جمع بندی و معرفی پتانسیلها  

با استفاده از نتایج پردازش داده­های ماهواره، ژئوشیمی، زمین شناسی و ژئوفیزیک موارد زیر برای محدوده نقشه زمین شناسی 1:100000 فریمان پیشنهاد می­شوند:

نتایج پردازش داده­های ماهواره

داده­های ماهواره لندست 7 مورد پردازش قرار گرفت. آلتراسیون خاصی در ورقه فریمان مشاهده نگردید لیکن واحدهای سنگی بخوبی قابل تفکیک هستند (شکل1).

شکل -1 آلتراسیون مشخصی مشاهده نمی­شود واحدهای سنگی بخوبی قابل تفکیک هستند

نمایش تصویر در سایز واقعی

دانلود تصویر با حجم  83.2Kb

نتایج ژئوشیمی

نتایج حاصل از اکتشافات ژئوشیمیائی ناحیه­ای رسوبات رودخانه­ای حاکی از حضورغیرعادی عناصرکروم، نیکل، مس، تنگستن، استرانسیوم، جیوه و نقره در رسوبات رودخانه­ای این ناحیه است (شکل2).

Ag

بیشترین مقدار نقره در رسوبات رودخانه­ای جنوب شرق ورقه فریمان گزارش شده است. در منطقه مذکور میزان نقره بیش از 310 پی­پی­بی است (شکل 2) .

Cu

بیشترین حضور مس در قسمت غربی محدوده ورقه فریمان است. میزان مس در رسوبات رودخانه­ای این مناطق بیش از 530 پی­پی­ام است (شکل 2).

Hg

بر اساس نتایج تجزیه­های شیمیایی انجام شده، جیوه در رسوبات نواحی جنوبی ورقه فریمان بیش از 40 پی‌پی‌بی حضور دارد (شکل 2).

As

پراکندگی آرسنیک در بخشهای غربی، شمال شرقی و جنوب شرقی منطقه گزارش شده است (شکل 2). مقدار این عنصر در رسوبات جنوب شرق ورقه فریمان بیش از 80 پی­پی­ام است.

شکل 2- پراکندگی سطحی عناصر در رسوبات رودخانه­ای و موقعیت معادن و اندیسهای معدنی ورقه فریمان 

نمایش تصویر در سایز واقعی

دانلود تصویر با حجم  64.6Kb

Cr

بر اساس نتایج تجزیه­های ژئوشیمیایی کروم در رسوبات رودخانه­ای نواحی جنوب و جنوب غرب منطقه به میزان قابل توجه حضور دارد. بر این اساس میزان عنصر کروم در رسوبات جنوب شرق روستای ناری 25800 پی­پی­ام و در رسوبات غرب منطقه مورد اشاره نزدیک به 20000 پی­پی­ام اندازه گیری شده است (شکل 2).

Ni

بر اساس نتایج آنالیزهای انجام شده، عنصر نیکل در رسوبات رودخانه­ای غرب و جنوب غرب ورقه فریمان بیش از 1300 پی­پی­ام حضور دارد (شکل 2).

V

آنومالی عنصر وانادیوم ( بیش از 300 پی­پی­ام ) در رسوبات رودخانه­ای غرب ورقه فریمان (شمال و جنوب روستای سردشت) وجود دارد (شکل 2).

Sr

آنومالی استرانسیوم در حد 1500پی­پی­ام در رسوبات رودخانه­ای شرق منطقه وجود دارد (شکل 2).

W

مقادیر نسبتاً قابل توجه از عنصر تنگستن در حد بیش از 70 پی­پی­ام، در رسوبات رودخانه­ای شمال ورقه فریمان گزارش شده است. در این منطقه الگوی پراکندگی سطحی عنصر تنگستن با عنصر قلع همبستگی مثبتی نشان می­دهد. لازم به ذکر است بر اساس اطلاعات ژئوشیمی ارائه شده در پایگاه داده­های علوم زمین ، مقدار عنصر تنگستن (آنومالی داده خام) درحد ا تا 2 پی ­ پی ­ ام است .

معادن و اندیسهای معدنی

مجموعه آمیزه افیولیتی ناحیه فریمان دارای اندیسهای معدنی کرومیت، سپیولیت، تالک و منیزیت می­باشد. آثار معدن کاری قدیمی کرومیت در برخی نواحی مشاهده شده است ولی هیچ گونه معدن کرومیت فعالی در منطقه وجود ندارد. از سایر پتانسیلهای معدنی منطقه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

معادن فعال: تالک، ژیپس، گرانیت، تراورتن، مرمریت، بنتونیت و منیزیت

اندیسهای معدنی: ژیپس، منیزیت و سنگ آهک

معادن متروکه : سنگ لاشه ، گچ و سپیولیت

موقعیت معادن و اندیسهای فوق بهمراه نتایج حاصل از مطالعات ژئوشیمیایی در( شکل 2) ارائه گردیده است.

ژئوفیزیک

در نقشه مغناطیس هوایی (سازمان زمین شناسی کشور) منطقه، گسلهایی با روندهای شمال غرب - جنوب شرق و شمال شرق- جنوب غرب تفکیک گردیده است که برخی از این گسلها، بر روی نقشه زمین شناسی منطقه مشاهده نمی­شوند. ناهنجاریهای مغناطیسی متعددی با عمق کم و با روند تقریباً شمال غربی - جنوب شرقی در جنوب ورقه شناسایی شده­اند که توسط گسلها جابجا گردیده­اند. حضور این ناهنجاریهای مغناطیسی می­تواند با رخنمون گسترده آمیزه­های افیولیتی ورقه مورد مطالعه در ارتباط باشد .

در نقشه مغناطیس هوایی که توسط سازمان انرژی اتمی کشور تهیه و پردازش گردیده است در بخشهای مرکزی ، منحنیها بصورت حلقوی و با روند تقریبا شمال غربی – جنوب شرقی با ناهنجاریهای مغناطیسی منفی دیده می­شوند که بر گسترش واحدهای مارنی و ... سنوزوئیک منطقه مطابقت دارد . در شمال نقشه نیز منحنی های حلقوی شکل مشخصی دیده می­شوند که گسترش آن با توده نفوذی شمال منطقه همخوانی دارد.

کانی سازی

با تلفیق نتایج پردازش داده­های ماهواره­ای، ژئوشیمی، معادن فعال و متروکه، اندیس­های معدنی و ژئوفیزیک، سنگ­های آتشفشانی و توده­های نفوذی ورقه فریمان برای اکتشاف مواد معدنی زیر اهمیت دارد.

کانی سازی Sn-W-F

بر اساس نتایج تجزیه­های ژئوشیمیایی، دررسوبات رودخانه­ای منشا گرفته از توده­های نفوذی شمال منطقه، آنومالیهای تنگستن و قلع (تنگستن در حد 70 پی­پی­ام با حد زمینه 6/0 پی­پی­ام و قلع در حد 4 پی­پی­ام با حد زمینه 5/1 پی­پی­ام)­ وجود دارد (شکل 3). شایان ذکر است بر اساس اطل ا عات ا رائه شده در پایگاه داده­های علوم زمین ، مقدار عنصر تنگستن (آنومالی داده خام) درحد ا تا 2 پی ­ پی ­ ام است که با اطلاعات قبلی تفاوت فاحش دارد. لذا با توجه به اهمیت این نوع کانی سازی، ارزیابی مجدد داده­ها و کنترلهای زمینی پیشنهاد می­گردد.

شکل3- نمایش مناطق دارای پتانسیل کانی سازی W-Sn-F

نمایش تصویر در سایز واقعی

دانلود تصویر با حجم  107Kb

کانی سازی Cu-Zn

در مجموعه افیولیتی غرب فریمان کانی سازی Cu - Zn وجود دارد.

شکل 4- نمایش مناطق دارای پتانسیل کانی سازی Cu

نمایش تصویر در سایز واقعی

دانلود تصویر با حجم  57.9Kb

کانی سازی -Co- Ni Cr

با توجه به آنومالی قابل توجه Cr اکتشاف ذخایر کرومیت در مجموعه اوفیولیتی بویژه در جنوب و جنوب غرب منطقه مورد مطالعه توصیه می­شود. این مجموعه همچنین برای اکتشاف کانی سازی سولفیدی نوع Co-Ni اهمیت دارند (شکل 5).

کانی سازی Sr

آنومالی بالای عنصر Sr در رسوبات جنوب چاه کبوتر ضرورت فعالیتهای اکتشافی در این منطقه و نواحی تغذیه کننده این رسوبات را آشکار می­سازد.

کانی سازی Ag

در مجموعه دگرگونی جنوب شرق فریمان کانی سازی نقره همراه با جیوه، آنتیموان، روی و آرسنیک رخ داده است (شکل 6).

شکل 5 - نمایش مناطق دارای پتانسیل کانی سازی Cr-Ni-V

نمایش تصویر در سایز واقعی

دانلود تصویر با حجم  109Kb

شکل 6 - نمایش مناطق دارای پتانسیل کانی سازی Zn-Pb-Sb-As-Hg

نمایش تصویر در سایز واقعی

دانلود تصویر با حجم  108Kb

سایر موارد

•  سنگ آهک: واحدهای سنگ آهکی عمدتا در جنوب شرق نقشه با روند شمال غرب – جنوب شرق و بعضاٌ در بخشهای مرکزی رخنمون دارند (شکل 7).

2 - مارن: این واحد حوالی روستاهای بنه گز، گل چشمه، مراغه و احمد آباد رخنمون دارد.

3- تراورتن: شمال نقشه واقع در شمال شرق روستای هادی آباد و همچنین در جنوب روستای طوفان رخنمون دارد.

شکل 7- رخنمون سنگ آهک، مارن و ژیپس در ورقه فریمان

نمایش تصویر در سایز واقعی

دانلود تصویر با حجم  54.5Kb

منابع

[1] کریم پور، م. ح. و سعادت، س.، 1384، مطالعه و بررسی پتانسیلهای معدنی و تعیین اولویتهای اکتشافی با استفاده از داده­های ماهواره­ای، آلتراسیون، ژئوشیمی و ژئوفیزیک در محدوده ورقه 1:100000 فریمان، مرکز تحقیقات ذخایر معدنی شرق ایران.

[ 2 ] کریم پور، محمدحسن؛ سعادت، سعید؛ 138 2 ، طرح پژوهشی مطالعه و بررسی کانسارهای استان خراسان .

[3] م.ج. واعظی پور و همکاران، 1370، نقشه زمین شناسی 250000/1تربت حیدریه، انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور

[ 4 ] قربانی، م. ، 1380، دیباچه­ای بر زمین شناسی اقتصادی پایگاه داده­های علوم زمین،

[ 5 ] امامی، مهدی، 1375، معادن ایران (فعال و غیر فعال)، 447 صفحه

[ 6 ] سایت پایگاه اطلاع رسانی معادن ایران

[ 7 ] بهمن شیرزاد ، 1381، اکتشاف مقدماتی آندالوزیت در جنوب شرق فریمان، پایان نامه کارشناسی ارشد زمین شناسی گرایش زمین شناسی اقتصادی

[ 8 ] سایت پایگاه داده­های علوم زمین